Παρέμβαση Α. Τόλκα σε εκδήλωση του ΙΣΤΑΜΕ

 

Οµιλία του Βουλευτή και Γραµµατέα του Τοµέα ∆ικαιοσύνης του ΠΑ.ΣΟ.Κ, Άγγελου Τόλκα στην εκδήλωση του ΙΣΤΑΜΕ µε θέµα:

Ανταγωνισμός:

Ο ρόλος του κράτους στη λειτουργία της αγοράς

Το νέο θεσµικό πλαίσιο της Επιτροπής Ανταγωνισµού

ΑΘΗΝΑ 31-3-2011

Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι,

 

Ευχαριστώ το ΙΣΤΑΜΕ για την πρόσκληση και την τιµή να είµαι σήµερα σε αυτό το βήµα, ανάµεσα σε τόσο αξιόλογους οµιλητές και επιστήµονες.

Η σηµερινή µας συζήτηση καταπιάνεται µε ένα θέµα ιδιαίτερα δύσκολο, αλλά και σηµαντικό. ∆ύσκολο γιατί όλοι µας γνωρίζουµε ότι το επίπεδο ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονοµίας δεν χαρακτηρίζεται ως ικανοποιητικό. Σηµαντικό γιατί οι αλλαγές που θέλουµε και χρειαζόµαστε θα έχουν αντίκτυπο όχι µόνο εσωτερικά, αλλά θα στοχεύουν στη βελτίωση της διεθνούς κατάταξης της χώρας µας στον παγκόσµιο χάρτη της ανταγωνιστικότητας κάτι που σήµερα αποτελεί σαφή προτεραιότητα.

Η σχέση αγοράς και κράτους όχι τυχαία αποτελεί κεντρικό σηµείο της προβληµατικής συνολικά και διαχρονικά της πολιτικής, της οικονοµίας αλλά και του πολιτικού µας χώρου σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Θα ξεκινήσω µε δύο εισαγωγικές παρατηρήσεις.

Πρώτον, για την σχέση αγοράς- κράτους προκρίνουµε το σχήµα βάση- εποικοδόµηµα. Όπου βάση είναι οι παραγωγικές δυνάµεις και παραγωγικές σχέσεις και εποικοδόµηµα ένα σύνολο θεσµών, ιδεών, νοµικών και πολιτιστικών ρευµάτων που δοµούνται πάνω στην προαναφερθείσα βάση. Το κράτος ωστόσο διαθέτει έναν ορισµένο βαθµό αυτονοµίας, ο οποίος ιστορικά διευρύνεται ή συρρικνώνεται, κατακτώντας τη σχετική αυτονοµία του και άρα την παρεµβατική του δυνατότητα.

Η παρατήρηση αυτή µας διαχωρίζει ως δηµοκράτες σοσιαλιστές αφενός από εκείνους που διανοούνται το κράτος ωσάν να πρόκειται περί πολιτικά αχρωµάτιστου οικοδοµήµατος και αφετέρου από όσους αντιλαµβάνονται το κράτος ως απλό και άνευρο παρακολούθηµα της αγοράς.

∆εύτερον, η σχέση αγοράς- κράτους δεν είναι στατική αλλά δυναµική. Αρκεί να κοιτάξει κανείς τη µεταπολεµική ευρωπαϊκή ιστορία για να εντοπίσει τη διαφοροποίηση µεταξύ του µοντέλου του κράτους και του βαθµού παρέµβασής του στην οικονοµία. Αντίστοιχες διακυµάνσεις συναντώνται σε διαφορετικές περιοχές του κόσµου ακόµα και σήµερα αλλά και µεταξύ διαφορετικών ιστορικών περιόδων.

Με βάση τις παραπάνω παρατηρήσεις θα ήθελα να τοποθετηθώ σε ένα κατά τη γνώµη µου άτοπο ερώτηµα, που δυστυχώς δεσπόζει στη συζήτηση περί αγοράς και κράτους: µεγαλύτερο ή µικρότερο κράτος; Το ερώτηµα αυτό παραγνωρίζει τη δυναµική σχέση αγοράς και κράτους.

Για παράδειγµα µερικές δεκαετίες πριν ελάχιστοι είχαν ανησυχίες σχετικά µε τον έλεγχο των τροφίµων, την ποιότητα των νερών κτλ. Εκεί χρειαζόµαστε περισσότερο κράτος ,δηλαδή καλύτερα εξοπλισµένο και πιο παρεµβατικό κράτος. Η αγορά επανειληµµένα αποδείχθηκε αναξιόπιστη σε τέτοιους κοινωφελείς τοµείς λόγω ακριβώς της κερδοσκοπικής της φύσης.

Αντίθετα, σε κοινές διοικητικές παρεµβάσεις οι οποίες διογκώθηκαν στις πρώτες µεταπολεµικές δεκαετίες στη χώρα µας σήµερα η συρρίκνωση του κράτους είναι αναγκαία. Αντίστοιχα παραδείγµατα µπορεί να βρει κανείς αρκετά.

Το πραγµατικό ερώτηµα είναι θέλουµε στατικό ή δυναµικό κράτος;

Η απάντηση που συνάγεται από τα παραπάνω είναι προφανώς υπέρ ενός δυναµικού και εξελισσόµενου κράτους. Το γιατί επιλέγουµε ένα εξελισσόµενο κράτος µας οδηγεί και στη συζήτηση για τη σχέση του µε την αγορά. Η επιλογή ενός εξελισσόµενου κράτους είναι προϋπόθεση της αποτελεσµατικότητάς του. Και αυτό το συµπέρασµα προκύπτει µε τη σειρά του από τα διαρκώς νέα πεδία δράσης που ανοίγει η αγορά.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η σηµασία ρύθµισης του ανταγωνισµού σήµερα.

Ποιος ήταν µέχρι σήµερα ο ρόλος του κράτους αλλά και της ίδιας της αγοράς στη λειτουργία του ανταγωνισµού;

Το κράτος µέχρι σήµερα µάλλον τροχοπέδη στάθηκε, παρά αρωγός. Η πολιτεία δηµιούργησε ένα δαιδαλώδες, δύσχρηστο και γραφειοκρατικό θεσµικό πλαίσιο, οι Αρχές υποβαθµίστηκαν ή έχασαν την ανεξαρτησία τους και τέθηκαν υπό τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας. Και ζήσαµε τα αποτελέσµατα µε τη συστηµατική απαξίωση των Ανεξάρτητων Επιτροπών, µε τα γνωστά σκάνδαλα και τις περιπτώσεις καρτέλ.

Αλλά και η ίδια η αγορά συνέβαλε στο µοντέλο ενός εφησυχασµένου επιχειρηµατία που επιβίωνε µε κρατικές επιδοτήσεις και υπερτιµολογήσεις και όχι µε επενδύσεις. Αυτά πραγµατικά στρεβλώνουν µέχρι σήµερα τον ελεύθερο και θεµιτό ανταγωνισµό. Τέλος, ακόµα και οι καταναλωτές δρούσαν χωρίς κριτική σκέψη και καταναλωτική συνείδηση.

Επανέρχοµαι λοιπόν στην ανάγκη ενός εξελισσόµενου αναπτυξιακά κράτους το οποίο οφείλει να παρεµβαίνει ρυθµιστικά, δηλαδή προληπτικά και αποτρεπτικά προς τα αρνητικά σηµεία που ανέφερα και κατασταλτικά όταν χρειάζεται. Αυτή η αναγκαιότητα προϋποθέτει τέσσερα πράγµατα:

  • σύγχρονο, απλό και ξεκάθαρο νοµικό πλαίσιο,
  • εξειδικευµένο ανθρώπινο δυναµικό,
  • ταχεία και διαφανή διοικητική δοµή και
  • χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας.

Με βάση τα παραπάνω η πολιτεία οφείλει να αναλάβει πρωτοβουλίες, να δηµιουργήσει συνθήκες που να ευνοούν τον υγιή ανταγωνισµό. Ταυτόχρονα όµως και κυρίως να ελέγχει και να τιµωρεί όσους παραβιάζουν τους κανόνες του.

Κυρίαρχο ρόλο στην προσπάθεια αυτή καλείται να διαδραµατίσει η Επιτροπή Ανταγωνισµού. Τόσο στους νοµικούς κύκλους όσο και στους φορείς της Αγοράς υπάρχει µεγάλη προσδοκία για την ορθή και αποτελεσµατική λειτουργία της απέναντι σε καρτέλ και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης από µεγάλες επιχειρήσεις, ακόµα και από επιχειρήσεις του δηµοσίου.

Ήδη το Υπουργείο Ανάπτυξης έχει παρουσιάσει το νέο νοµοσχέδιο περί ανταγωνισµού που προβλέπει αναδιοργάνωση, ενίσχυση και ανασυγκρότηση της Επιτροπής, αλλά και νέες θεσµικές ρυθµίσεις (όπως η συγκρότηση ειδικού τµήµατος για τις υποθέσεις Ανταγωνισµού στο διοικητικό Εφετείο Αθηνών). Επιτρέψτε µου να αναφέρω ότι ήταν σε αντίστοιχη εκδήλωση του ΙΣΤΑΜΕ το 2008 όταν ο σηµερινός πρωθυπουργός είχε καταθέσει ως προεκλογικές προτάσεις µας πολλές από τις σηµερινές ρυθµίσεις.

Κυρίες και κύριοι

Η αγορά όσο εκπλήσσει µε την ευρηµατικότητά της, τόσο τροµάζει µε τις εν δυνάµει καταστροφικές συνέπειες της αισχροκέρδειας.

Μέσα από τις ρυθµίσεις για τον ανταγωνισµό το κράτος δηµιουργεί συνθήκες δικαιοσύνης, ισονοµίας και ισοπολιτείας και προσπαθεί να αντιµετωπίσει αυτές ακριβώς τις στρεβλώσεις σε µια µάχη συµφερόντων.

Η ρυθµιστική παρέµβαση µέσω του ανταγωνισµού στην αγορά, η αναπτυξιακή παρέµβαση µε βάση τις σύγχρονες ανάγκες και η στόχευση για συλλογική κοινή ωφέλεια αποτελούν τα τρία πεδία στα οποία διασταυρώνεται ο ρόλος κράτους – αγοράς και που ο ανταγωνισµός καλείται να ρυθµίσει.

 

Σας ευχαριστώ

 

 

Η πρόσκληση της εκδήλωσης βρίσκεται εδώ.